Uzman Dr. Elif Sarıönder Gencer, yetersiz uykunun Alzheimer riskini artıran beyin atıklarını temizlemeyi engellediğini ve birçok ciddi sağlık sorununa yol açtığını açıkladı.
Girişimsel Nöroloji Uzmanı Dr. Elif Sarıönder Gencer, yetersiz ve kalitesiz uykunun Alzheimer hastalığıyla ilişkilendirilen zararlı proteinlerin beyinden uzaklaştırılmasını engellediğini açıkladı. Gencer, yetişkinlerin geceleri 7 ila 9 saat kesintisiz ve kaliteli uyumasının fizyolojik bir zorunluluk olduğunu vurguladı. Uzman isim, kronik uyku yetersizliğinin kalp-damar hastalıklarından diyabete kadar pek çok ciddi sağlık sorununa doğrudan zemin hazırladığını ifade etti.
Uzm. Dr. Gencer, uykunun beynin işlevlerini askıya aldığı pasif bir dinlenme hali olmadığını belirtti. Bilimsel veriler, uykunun vücudun en kapsamlı biyolojik onarım sürecini kapsadığını gösteriyor. Yetersiz uyku; baş ağrısı, bellek zayıflaması, dikkat dağınıklığı ve kronik yorgunluk gibi belirtilere neden oluyor.
Uzm. Dr. Elif Sarıönder Gencer, derin uyku evrelerinde beynin gün boyu biriken zararlı atık maddeleri uzaklaştırdığını açıkladı. Özellikle Alzheimer hastalığıyla ilişkilendirilen proteinler, özel bir temizlik mekanizması aracılığıyla beyinden atılıyor. Bu süreçte öğrenilen bilgiler kalıcı belleğe aktarılırken, stres hormonları dengeleniyor ve bağışıklık sistemi güçleniyor.
Uykusuzluğun yol açtığı rahatsızlıklar arasında kalp-damar hastalıkları riskinde belirgin artış, tip 2 diyabet ve obezite eğilimi bulunuyor. Bağışıklık sisteminin zayıflaması, depresyon ve anksiyete bozukluklarının tetiklenmesi de uykusuzluğun diğer sonuçları arasında yer alıyor.
Zihinsel işlev kaybının hızlanması ve unutkanlık, uykusuzluğun olumsuz etkileri arasında yer alıyor. Trafik kazaları başta olmak üzere dikkat gerektiren alanlarda hata oranının yükselmesi de uykusuzluğun ciddi sonuçlarından biri olarak öne çıkıyor.
Sağlıklı bir uyku için vücut iç sıcaklığının yaklaşık 1 ila 1,5 derece düşmesi gerektiğini belirten Gencer, bu düşüşün beyne “uyku zamanı geldi” sinyalini veren temel tetikleyicilerden biri olduğunu vurguladı. Ortam sıcaklığı yüksek olduğunda vücut bu ısı düşüşünü gerçekleştiremiyor. Bu durum hem uykuya dalmayı güçleştiriyor hem de uykunun yüzeysel kalmasına neden oluyor.
Sıcak havalarda yaşanan uyku sorunlarının başlıca nedenleri arasında vücut ısısının düşememesi, terleme ve sık uyanma yer alıyor. Ayrıca kalp hızının yükselmesi, gece neminin artması ve geç saatlere uzayan aydınlık da uyku kalitesini olumsuz etkiliyor. Yüksek ortam sıcaklığı, beynin derin uyku evresine geçişini doğrudan engelliyor.
Gece boyunca aşırı terleme bireyi sık sık uyandırarak uyku bütünlüğünü bozuyor ve sabah yorgun uyanılmasına zemin hazırlıyor. Sıcaklık arttıkça kalp, vücudu soğutmak için daha hızlı çalışıyor. Bu fizyolojik uyarılma hali, sinir sisteminin dinlenme moduna geçişini geciktiriyor.
Yüksek nem oranı terlemenin buharlaşmasını engelleyerek vücudun kendini soğutma kapasitesini daha da kısıtlıyor. Yaz aylarında günün uzaması ise akşam saatlerinde güneş ışığına maruziyeti artırıyor. Bu durum melatonin salgısını geciktirerek uyku başlangıç saatini olumsuz etkiliyor.
Uzm. Dr. Elif Sarıönder Gencer, sıcak havalarda uyku kalitesini korumak için bazı önerilerde bulundu. Yatmadan 1 ila 2 saat önce odanın havalandırılması büyük önem taşıyor. Klima kullanılıyorsa 18-20 derece arasında ayarlanmalı ve doğrudan kişiye üflemeyecek şekilde konumlandırılmalıdır.
Sıcak havalarda soğuk duş cazip gelse de ılık duş tercih edilmelidir. Ilık su, vücut yüzey sıcaklığını düşürerek iç ısının azalmasına katkı sağlıyor ve uykuya geçişi kolaylaştırıyor. Pamuklu, keten veya bambu içerikli çarşaf ve yastık kılıfları ısıyı hapsetmiyor, nem yönetimini destekliyor.
Sentetik malzemeler terlemeyi artırarak uyku konforunu bozuyor. Sıcak havalarda yeterli sıvı tüketimi zorunludur. Bununla birlikte yatmadan 1-2 saat önce aşırı sıvı alımından kaçınılması, gece tuvalete kalkma ihtiyacını azaltarak uyku sürekliliğini koruyor.
Sindirim süreci vücut ısısını yükselttiği için sıcak havalarda bu etki çok daha belirgin hissediliyor. Yatmadan en az 2-3 saat önce hafif ve sindirimi kolay besinler tercih edilmelidir. Yoğun fiziksel aktivite ise vücut ısısını ve kortizol düzeyini yükselterek uykuya geçişi geciktirdiğinden, yatmadan 2-3 saat öncesine kadar kaçınılmalıdır.
Yaz aylarının uzayan aydınlığına karşı kalın perde veya karartma perdesi kullanılması öneriliyor. Işık maruziyetinin azaltılması, melatonin salgısının zamanında başlamasını destekliyor.
Uzm. Dr. Elif Sarıönder Gencer, vatandaşların uyku sorunları yaşadıklarında mutlaka sağlık kuruluşuna başvurmaları gerektiğini vurguladı. Haftada üç veya daha fazla gece uykuya dalma ya da uykuyu sürdürme güçlüğü yaşanması önemli bir belirtidir.
Yeterli süre uyunmasına rağmen gündüzleri aşırı uyku hali ve işlevsellikte azalma, dikkat edilmesi gereken durumlar arasında yer alıyor. Uyku sırasında horlama veya nefes durması şikayeti ile bacaklarda huzursuzluk ve hareket ettirme isteğiyle belirgin rahatsızlıklar da uzman görüşü gerektiriyor.
Uyku sorunlarına eşlik eden depresyon, yoğun kaygı veya ruh hali değişiklikleri gibi durumlarda da tıbbi müdahale gerekebilir. Bu belirtiler, altta yatan ve uzman müdahalesi gerektiren bir uyku bozukluğuna işaret ediyor olabilir.
